ငဝ်းလၢႆးၽေးၶဵၼ် တီမိူင်းၾီလိပ်ႈပိၼ်း ယွၼ်ႉဢိင်ႇသၼ်ႇ ၵူၼ်းတၢႆ 69 ၵေႃႉ

ဝၼ်းပုတ်ႉ၊ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 1၊ 2025 

ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ၼႄလွင်ႈဢိင်ႇသၼ်ႇ တီႈမိူင်းၾီလိပ်ႈပိၼ်း

မိူဝ်ႈဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်း ႁူဝ်ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆ ဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ ဢၼ်မီး 6.9 ရိၵ်ႇတႃႇသေ ၵူၼ်းတၢႆ 69 ၵေႃႉ လႄႈ ၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း ၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။

ၸႄႈမိူင်း Cebu ဢၼ်လႆႈထူပ်းၽေး လွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉဝၼ်းပုတ်ႉၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ငဝ်းလၢႆးၽေးၶဵၼ် ဝၢႆးသေ ၵူၼ်းၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင် လႆႈယူႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း တင်းၶိုၼ်း ၼႂ်းၵႄႈ ဢၼ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၵမ်းၵမ်းဝႆၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းမိူင်း ဝဵင်းသႄႇပူး ၵေႃႉ႞ လၢတ်ႈတီႈ BBC ဝႃႈ မၼ်းၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႆသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ၾႆးၾႃႉ လႄႈ လွတ်ႇၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၶၢတ်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ သဵင်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းႁိမ်းႁွမ်းမၼ်းသေ လၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ ၶဝ်လႆႈမီး "လွင်ႈတိူဝ်ႉယွၼ်ႈၸ်ႂ" ၼႆယဝ်ႉ။

ဢိင်ႇသၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢႆးသေ ၸိုင်ႈမိူင်း လႆႈထုၵ်ႇ လူမ်းလႅင်ႉလူင် ၽတ်ႉပဝ်ႇ ဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းတၢႆ 20 ၵေႃႉလိူဝ် ဢမ်ႇပႆႇမီး ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈဝူင်ႈ ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈတိူဝ်ႉယွၼ်ႈၸႂ်ယွၼ်ႉဢိင်ႇသၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းဝဵင်း Bogo ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၵုၼ်ယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းၵုၼ် Visayas ဢၼ်ပဵၼ် ပွတ်းၵၢင်မိူင်းၾီလိပ်ႈပိၼ်းၼၼ်ႉ - လႄႈ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ၸမ်ၵၼ်တင်း တီႈဢၼ်ဢိင်ႇသၼ်ႇၼၼ်ႉ လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ဝဵင်း Bogo ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ ထူင်တူဝ်တၢႆ ဢၼ်တမ်းဝႆႉ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ၵူၼ်းၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ဢၼ်ယူတ်းယႃတူဝ် တီႈႁူင်းယႃ ဢၼ်မီး တီႈသုမ်ႉယုတ်းယႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ပၼ်ၾၢင်ႉဝႃႈ ယွၼ်ႉဢိင်ႇသၼ်ႇၼႆႉ တေမီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ်ၼႃႇၼႆယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈမီးၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်မီးၵၢၼ်တူဝ်ထူပ်းၽၢႆႇပၢႆးယႃႈယႃ ၸွႆႈထႅမ် ၵႄႈလိတ်ႈပၼ် လွင်ႈမၢတ်ႇၸဵပ်း ၼႆယဝ်ႉ။

သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ၵူၼ်ႇပင်း လႄႈ ဢၼ်တႅၵ်ႇ ဢိၵ်ႇတင်း ၶူဝ်ဢၼ်တူၵ်းၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၶဝ် ၵႂႃႇမႃးယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။ သၢႆၾႆးၾႃႉ လၢႆတီႈလၢႆတၢင်း တူၵ်းၵႂႃႇ ပွင်ႇဝႃႈ တႃႇတေလၢတ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇ တုမ်ႉတိူဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဝႆႉယူႇ။

ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈတၢႆၵႂႃႇ ယွၼ်ႉဢိင်ႇသၼ်ႇ တီႈဝဵင်း Bogo မိူဝ်ႈဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်းၼၼ်ႉ တႃႇ 7 ၵေႃႉၼႆႉ ယူႇသဝ်းဝႆႉ တီႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ တႃႇယူႇသဝ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈထူပ်းၽေးလူမ်းလႅင်ႉလူင် Haiyan ဢၼ်ၽတ်ႉၶဝ်ႈမႃး တီႈပွတ်းၵၢင်မိူင်းၾီလိပ်ႈပိၼ်း မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 12 ပီၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢႆ 6,000 ၵေႃႉလိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တီႈဝဵင်းလူင် သႅၼ်ႇရီႇမီႇၵျီႇယူဝ်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၽွင်း ဢိင်ႇသၼ်ႇၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်ယူႇၼႆ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇၸွႆႈထႅမ် ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ လၢတ်ႈတီႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ BBC ၼင်ႇၼႆ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃးလဵၼ်ႈၵဵမ်းၼၼ်ႉ လႆႈသူင်ႇၵႂႃႇႁူင်းယႃ ၸမ် 20 ၵေႃႉသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းၵေႃႉ႞ လႆႈတၢႆၵႂႃႇ။

ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ပလိၵ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၶႄၾႆးၶဝ် လၢတ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ဝႆႉ ၵၢၼ်သွၵ်ႈႁႃ လႄႈ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇသေ ၼႅတ်ႈၶိုင်ပွင် တႃႇတေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၾႆးၾႃႉ ၶိုၼ်းလီမႃး လႄႈ သူင်ႇၶူဝ်းၶွင် ၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းၸိူဝ်း လႆႈထုၵ်ႇ ထူပ်းၽေးၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈဝၼ်းပုတ်ႉ ယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်း Bogo ၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်းၽေးဢိင်ႇသၼ်ႇ ထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈသေ ဢၼ်ၼႆႉ မီးႁႅင်း 4.7 မိၵ်ႇၼိတ်ႇၵျူႉသေ တီႈဝဵင်း Cebu လႄႈ ၵုၼ် Leyte ဢၼ်မီးႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ဢိင်ႇသၼ်ႇၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈမၢတ်ႇၸဵပ်းလူႉတၢႆတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်း။

မုၼ်ၸဝ်ႈလူင်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ တီႈဝဵင်းသႄႇပူး လၢတ်ႈတီႈ ၽူႈၼပ်ႉထိုဝ်ၶဝ် ႁႂ်ႈယူႇၵႆယၢၼ် ၵျွင်းၽြႃးသေ ပႂ်ႉတူၺ်း လွင်ႈယူင်ႉၵေႃႇသၢင်ႈ ၵျွင်းၽြႃး ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႆႉ မၼ်းလမ်ႇလွင်ႈတႄႉတႄႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ ဝဵင်းသႄႇပူးၼႆႉ ပဵၼ်ၵုၼ်ၾီလိပ်ႈပိၼ်း ဢၼ်သပဵၼ်ႇၶဝ် ၶႂၢၵ်ႈၼႃႈလိၼ် မိူဝ်ႈပီႊ1500 ၼၼ်ႉသေ မီးၵျွင်းၵဝ်ႇၵႄႇ တင်းၼမ်။

မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ငဝ်းတူင်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ ႁေႃၵျွင်းၵဝ်ႇ ၵႅတ်ႉသလိၵ်ႉ ဢၼ်တူင်ႉသၼ်ႇၶွၼ်းသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်ႇပင်းၵႂႃႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ တီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်႞။

မိူင်းၾီလိပ်ႈပိၼ်းၼႆႉ မီးၵုၼ်ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်သေ ၸုမ်းၽေးၶဵၼ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ပၵ်းတီႈ ဝဵင်းလူင် မၼီႇလႃႇၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇတေပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းလူႉတၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ယွၼ်ႉလူမ်းလႅင်ႉလူင် လႄႈ ဢိင်ႇသၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵႆႉထိူင်း ယွၼ်ႉဝႃႈ လႆႈၵူတ်ႇထတ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်း - လႄႈ ယွၼ်ႉၼၼ် ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈဝႃႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတၢႆ ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈသုင်မႃးယူႇ။

မိူင်းၾီလိပ်ႈပိၼ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈထူပ်း ၽေးသၽႃႇဝ ၼမ်ၼႃႇ။ မၼ်းမီးဝႆႉၼိူဝ် "ဝူင်းၾႆး" ဢၼ်ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း ၽၢႆႇပၢႆးလိၼ် - ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢိင်ႇသၼ်ႇ လႄႈ လွႆၾႆး ဢၼ်ပဵၼ်မႃးတီႈၼႆႈ ၼမ်ၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၸိူင်ႉၼႆ။

ထၢပ်ႈၽၢႆႇၼိူဝ် လုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၼႃႈလိၼ် ပၸိၾိၵ်ႉ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇပဵၼ် တွၼ်ႈ - ၶႅပ်းလိၼ် - ဢၼ်ၶၢႆႉၵႂႃႇၶၢႆႉမႃး တင်းမူတ်း ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူင်းၵုၼ်ဢေးသျႃး ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉၼႂ်းသဵၼ်ႈတၢင်း လူမ်းလႅင်ႉလူင် ဢၼ်ၽတ်ႉပဝ်ႇ ပၢင်ႇလၢႆႇပၸိၾိၵ်ႉ ၵူႈပီၼၼ်ႉယူႇ။

ဝၢႆးသေ လူမ်းလႅင်ႉလူင် Bualoi လႄႈ လူမ်းလႅင်ႉလူင် Ragasa ၽတ်ႉၶဝ်ႈမႃး တီႈမိူင်းၾီလိပ်ႈပိၼ်း မိူဝ်ႈႁူဝ်လိူၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတၢႆ သိပ်းၵေႃႉလိူဝ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်း ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ လႆႈၶၢႆႉတီႈယူႇသေ ၵူၼ်းႁၢႆလၢႆ ၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉယူႇ။

ငိူၼ်ႈငဝ်ႈၶၢဝ်ႇ

• Virma Simonette,Jonathan and Jaroslav Lukiv. "State of calamity in Philippines province as earthquake kills 69" — BBC News, October 1, 2025
• Rajeev Tyagi. "Offshore earthquake kills at least 69 in Philippines, officials say" — ABC News, October 1, 2025
• Al Jazeera. "Deadly earthquake hits Philippines: What we know so far" — Al Jazeera, October 1, 2025
• Brandon Miller, Eve Brennan, Yasmin Coles. "6.9 magnitude earthquake kills more than 60 in central Philippines" — CNN, October 1, 2025